Balkbrug, Ov, 3 februari 2006
Open brief aan Nutopia en aanverwante nieuwe garde van Llink,
L.S.,
Dit is een brief van een freelance medewerkster van de nieuwe omroep die jullie geannexeerd hebben. Werkzaam voor Llink via Exploitatie TV van Paul Jan van de Wint en Rob Muntz.
Na enig nadenken en de laatste maanden vanuit de zijlijn te hebben meegemaakt heb ik besloten mijn kleine steentje bij te dragen in de beschouwing van dit alles.
Zeven jaar geleden hadden mijn eertijdse co-schrijfster Wilja Jurg en ik Wint en Muntz éénmaal ontmoet, voor een stukje in het AD over duo’s. Wij vertelden destijds terzijde dat wij bezig waren met een lastig en veelomvattend onderzoek naar gezondheid en milieu(handhaving) dat later zou resulteren in het boek ‘Geen Reden tot Ongerustheid (van Gennep, 2000). Vorige zomer werden wij ineens door hen benaderd. Ze hadden ons, inmiddels al niet meer leverbare, boek opgesnord. Ze wilden onze visie op de huidige stand van zaken op natuur- en milieugebied horen en de nadere vraag was of wij, of één van ons één of meer bijdragen wilden leveren aan hun nieuwe programma, de Milieuridders. We waren niet de enige waarmee zij contact opgenomen hadden. Talloze televisiemakers, organisaties, collectieven en individuen waren door hen aangezocht om, met het nieuwe programma bij een nieuwe omroep als platform, hun eigen visie gestalte te geven.
Wegens tijdsgebrek onzerzijds bleef de samenwerking aan de start van het programma nog even uit. Uiteindelijk zou ik medio november toch nog bij de Milieuridders terechtkomen als redactrice. Kort daarna begon het te rommelen bij Llink culminerend in het verdwijnen van oprichtster Anna Visser en daarna veel onduidelijkheid voor iedereen die met Llink te maken heeft en die er voor werkt, direct, of zoals ik, indirect. Ik zal me beperken tot het programma de Milieuridders in mijn opmerkingen en vragen over de gang van zaken.
Ten eerste: Ik ben zelf geen belanghebbende in het al of niet voortzetten van het programma. Televisie is niet mijn primaire ‘ding’ en ik heb geen gebrek aan afzet voor (geschreven) journalistiek en literair werk. Maar ik had op zich best nog een tijdje aan de Milieuridders mee willen werken, ook al omdat ik graag gezien had dat het programma een kans gekregen had om zich verder te ontwikkelen. Vooral omdat ik dat het duo Wint en Muntz gun, voor hun inzet en de risico’s die zij daarbij genomen hebben. Omdat ik ze in een paar maanden heb leren kennen als tv-makers die, heel belangrijk, juist gráág gebruik willen maken van andermans kennis en mogelijkheden. Die daarbij een vrije hand kunnen geven. Daarbij ook allerlei eigenaardigheden en beperkingen van de irreguliere personen die ze er daarvoor bewust bij betrekken kunnen velen én handlen. Die, kortom de mensenkennis hebben en verder gewoon keihard werken om dat te kunnen faciliteren. Llink als omroep is opgezet om vernieuwende televisie, van ‘andere’ makers dan de reguliere, vanuit een ander perspectief te brengen. Bij de Milieuridders cq Exploitatie TV werd daar in elk geval aan voldaan en meer.
Het was geen coterietje van oude bekenden, het waren werkelijk boeiende nieuwe wegen.
Ten eerste: Het is natuurlijk niet eenvoudig om in de winter een natuur- en milieuprogramma gestalte te moeten geven: Een groot aantal items zitten letterlijk onder de grond of in zuidelijker streken. Maar zeker niet als je dat, zoals Wint en Muntz, vanuit de opzet van die nieuwe omroep, nogmaals, tracht te doen met allerlei makers, die elkaar ook nog niet kennen en vanuit zeer verschillende achtergronden en motieven opereren.
En helemaal niet als je de insteek hebt, een dergelijk programma niet voor de al ingevoerde parochie te willen maken. Dat is nog het belangrijkste. Een milieuprogramma moet niet alleen de mensen bereiken die zich al met dat milieu bezighouden, er moet een vorm gevonden worden om kijkers aan te trekken die zich er eigenlijk helemáál niet voor interesseren en er ook niets van weten. Dat alles moet zijn beslag krijgen, de tijd om zich te ontwikkelen, iets waarin de publieke omroep en helemaal Llink zich duidelijk onderscheidt of hoort te onderscheiden van de commerciële. Dat was nou allemaal net steeds meer aan het lukken, hoewel ondergraven door de onzekerheden binnen het bredere publieke omroepbestel waarin álle makers zoveel mogelijk zekerheden moeten trachten te vergaren, en er dus nogal wat verloop ontstond en niet geholpen door de vreemde perikelen bij Llink en het geschuif met uitzendtijden.
Maar het ging steeds beter en het programma wordt steeds inhoudelijker en vormvaster, overigens óndanks, niet dánkzij de organisaties die in het begin door de producent-makers waren aangezocht. Daarvan komt bijzonder weinig respons of medewerking zodra het duidelijk werd dat er hier geen Hoxha-tv bedreven zou worden, dat niet klakkeloos maar de meningen of campagnes zouden worden overgenomen. Want wat overheden en bedrijven inmiddels al decennia weten, namelijk dat er zoiets bestaat als journalistieke en creatieve onafhankelijkheid, en zij niet kunnen verwachten dat medewerking betekent dat er ter hunner voordeel pr bedreven wordt, dát lijkt sommige organisaties, zeker die opereren in dit veld, vreemd te zijn. Dit overigens als onderdeel van een heel scala aan wereldvreemdheden, waarover zo meer. Ik heb dat sterke vermoeden ook bij de Nutopia-tak van Llink. Er moet vanuit júllie gelijk worden geopereerd en ruimte voor nuance of weerwoord wordt ronduit vijandelijk beschouwd. Daarbij komt de deformatie van de actievoerder (en niemand zal mij kunnen weglachen als niet wetend waarover ik praat!) die maakt dat bij bepaalde mensen ‘actie ondernemen’, met andere woorden, zorgen dat je gehoord wordt, je punt maken, je doel bereiken, immer dus op aanvallende, vijandelijke wijze gebeurt, een annexatie moet zijn, in plaats van een langzaam opbouwen van persoonlijke credit en credibility zoals de rest van de samenleving (en bijbehorende media) gewoon is. Erger, dat dit altijd vanuit de verongelijkte positie van de underdog wordt gedaan, terwijl, gedragen door het collectief en ümfeld, velen van jullie een stuk zekerder van bestaan zijn dan de gemiddelde journalistieke freelancer, al dan niet van overheidswege ondersteund. Inclusief ten opzichte van diegenen, professionals, die jullie met het creëren van de impasse van Llink in een nog vervelender positie brengen op alle fronten, qua loyaliteit, financieel, enzovoorts, in feite afstraffen voor het enthousiast inzetten voor een nieuwe omroep in een onzeker bestel. Vooral de enorme arrogantie die daar achter steekt, het disrespect, neem ik jullie ten zeerste kwalijk.
De gronden waarop jullie amok gemaakt hebben binnen Llink zijn mij al ronduit vaag.
Maar vooral heb ik nu voor de paar weken die mij nog resten bij de Milieuridders te maken met de gevolgen daarvan de totale onduidelijkheid en onzekerheid waarmee jullie gemotiveerde producenten en hun medewerkers gewoon laten hangen. De honden lusten er letterlijk geen brood van. Het betekent dat ik in de toekomst een stuk minder genegen ben om te luisteren naar de representanten van de organisaties en partijen die zich nu verenigd hebben in Nutopia en aanverwant, omdat ik van dichtbij weer eens heb meegemaakt hoe de actiebeweging nooit een kans mist om een kans te missen.
Vriendelijke groet,
Natasha Gerson